Peakoil: Een Permanente oliecrisis?
Door:Peter Polder (Peakoil Nederland)
Dat er iets aan de hand is met de olievoorraden is de meeste mensen wel duidelijk, maar wat er precies aan de hand is, is voor veel mensen onduidelijk. Over hoeveel jaar is de olie op? Is er een alternatief? Wat gebeurt er als de olie op is met deze olieverslaafde wereld? Wat is peakoil? Ik zal proberen een beknopt antwoord te geven, speciaal bedoeld voor mensen die het verhaal verder willen vertellen… Meer informatie kun je vinden op www.peakoil.nl
Wanneer is de olie op?
Wanneer is de olie op wordt me vaak gevraagd. En eigenlijk is het de verkeerde vraag. Olie zal nooit opraken, het probleem is meer dat de snelheid van de stroom olie die we elke dag oppompen zal gaan verminderen. Dat fenomeen wordt in de olie industrie ‘peakoil‘ genoemd. De productie bereikt een maximum een daalt daarna. Het is een beweging die in elk olieveld wordt waargenomen, en dit is als zodanig onomstreden.
Mensen die het hebben over ‘ we hebben nog voor 30 jaar olie’ hebben het dus niet helemaal begrepen. Een dergelijke uitspraak suggereert dat we op een continu niveau door kunnen pompen en dat de olie dan opeens ‘op’ is. Dat is dus niet het geval.
Hoeveel olie is er nog?
Op dit moment (April 2009) wordt er ongeveer 85 miljoen vaten (van 159 liter) olie per dag opgepompt. Olie is een fossiele brandstof, dus kan alleen opgepompt worden als het gevonden is. Het vinden van nieuwe oliebronnen gebeurt nog steeds, maar de hoeveelheden die gevonden worden nemen al decennia lang af. Logisch, want de grote olievelden zijn het gemakkelijkst te vinden. Omdat we elk jaar meer olie op pompen teren we in op oude reserves. Sinds de jaren tachtig pompen we meer olie op dan dat er aan nieuwe olie gevonden wordt.
Bron: ASPO International, olie in Giga barrels
De twee grote vragen zijn dus het volgende. Wanneer is de olieproductie gepiekt en wanneer kan de vraag het aanbod niet meer bijhouden? Dat lijkt een simpele optelsom, maar het is een vraag die in de praktijk lastig te beantwoorden is. Dat heeft onder meer te maken met de geheimhouding en onduidelijkheid in data omtrent olieproductie en oliereserves. Het komt ook omdat hoeveel olie er geproduceerd wordt niet alleen bepaald wordt door geologie maar ook door economie, technologie en politiek. Niettemin zijn er goede schattingen te maken. Jarenlang gingen veel wetenschappers en oliebedrijven er van uit dat het piek moment ergens na 2030 zou plaats vinden. Door o.a. het werk van een groep onafhankelijke oliegeologen, analisten en activisten verenigd in ASPO (the Association on the Study of Peak Oil) wordt het nu steeds duidelijker dat de piek veel eerder zal plaats vinden. De schattingen lopen uiteen van de zomer van 2008 en ergens in 2020. Het precieze tijdstip zal pas achteraf vast te stellen zijn. Ook steeds meer grote oliebedrijven (o.a. Total en Shell) sluiten zich aan bij deze consensus, hoewel ze het woord peakoil nog steeds als omstreden zien. Een paar voorspellingen op een rijtje.
Peakoil Nederland Peakoil tussen 2010 en 2017
Shell “Easy oil” piekt rond 2015 en aanbod kan vraag niet bijhouden.
Total Maximale productie tussen 90-100 Mb/d (nu 85 Mb/d)
IEA Peakoil rond 2030, rond 2010 kan aanbod vraag niet bijhouden
CERA Peakoil rond 2030
Skebrowski Tussen 2010 en 2015
Energy Watch Group 2008
Productieprognose ASPO Internationaal (2007) en vraagprognose Internationaal Energie Agentschap (2006)
De andere vraag, wanneer wordt er te weinig olie geproduceerd om aan de vraag te voldoen, is zo mogelijk nog lastiger te beantwoorden want zowel vraag als aanbod zijn sterk afhankelijk van hoe we onze economie inrichten. Duidelijk is wel dat als vraag naar olie in het zelfde tempo zou doorgroeien als de laaste jaren er een gapend gat tussen aanbod en vraag zal ontstaan. In bovenstaande grafiek zie je de (mogelijke) ontwikkeling van de olieproductie en de inschatting van de vraag naar olie van het Internationaal Energie Agentschap. Het is een onderzoeksinstituut uit Parijs dat namens de landen verenigd in de OESO (alle westerse olie importerende landen) onderzoek doet naar energiebeleid en haar lidstaten beleidsadviezen geeft.
Als de vraag steeds verder stijgt, door toenemende welvaart in het westen en in opkomende economieën als China en India bijvoobeeld, en het aanbod daalt dan groeit het gat steeds sneller. Dat betekent over de lange termijn stijgende prijzen en dus vraaguitval. Sommige olie consumenten zullen stoppen met olie gebruiken omdat de prijs te hoog wordt.
De olieprijs
De algemene verwachting is dat de olieprijs de komende tijd flinke schommelingen laat zien. Stijgt de prijs, dan volgt er vraaguitval en een tijdelijk overschot op de markt en dus een lagere prijs. Trekt de vraag weer aan, dan stijgt de prijs weer. Door het ontbreken van buffercapaciteit op de markt worden ook de gevolgen van verstoringen in de aanvoer door bijvoorbeeld weersomstandigheden, conflicten of ongelukken veel groter. De algemene trend blijft dat olieprijs stijgt. De prijs steeg tot aan het uitbreken van de kredietcrisis tot historische hoogtes (150 dollar per vat) en was een van de indirecte oorzaken van de kredietcrisis. Daarna maakte de prijs zijn grootste val ooit door en de prijs zal naar verwachting al schommelend weer stijgen naar een nieuw hoogte record.
Gas en Kolen
Geldt het peakoil principe ook voor aardgas en kolen? Ja, ook voor aardgas en kolen stijgt de produktie en gaat de netto opbrengst daarna dalen omdat er steeds meer energie moet worden geïnvesteerd om aardgas en kolen te winnen al is de geologie anders dan bij olie. En de data rond aardgasreserves en kolenreserves zijn nog onbetrouwbaarder als die rond olie. Niettemin is ook daar een ruwe schatting voor te geven, met een aardgas piek tussen 2020 en 2030 en een steenkolenpiek tussen 2035 en 2070.
Voor aardgas moet worden opgemerkt dat aardgas sterk afhankelijk is van pijpleidingen, en er dus sprake is van regionale gaspieken in Noord Amerika en Eurazië. Ook kan onconventioneel gas uit bijvoorbeeld steenkolenlagen hier een groot verschil uit gaan maken. Steenkool heeft het imago goedkoop en ruim voorradig te zijn, maar schijn bedriegt. Er zijn slechts 6 grote steenkool exporterende landen en het transport van steenkool is duur en kost veel energie. De energiewaarde van steenkool verschilt per soort steenkool en dus kan een piek in energiewaarde veel eerder optreden als een piek in productie volume.
Peakoil en de kredietcrisis.
Welke invloed heeft de kredietcrisis op peakoil, en omgekeerd? Op dit moment lijkt het er op dat de kredietcrisis er voor gezorgd heeft dat de vraag naar olie met enkele miljoenen vaten per dag is gedaald. Daardoor, en doordat veel oliehandelaren in geldnood kwamen, is de prijs van olie sterk gedaald. Dit zorgt er op zijn beurt er weer voor dat veel nieuwe olieprojecten zijn stilgelegd. Veel van de nieuwe en lastig winbare olieprojecten in bijvoorbeeld het noordpoolgebied, de diepzee en de teerzanden zijn alleen winstgevend bij een olieprijs boven de 70 dollar per vat. Bovendien kunnen ook olieproducenten moeilijker aan investeringskredieten komen. Iets wat ook opgaat voor duurzame energieprojecten. De grote vraag is nu wat er sneller gaat, de vraagdestructie door de economische crisis, of de terugval in productie. Het is denkbaar dat er door achterblijvende investeringen een versnelde piek plaats zal vinden de kredietcrisis gevolgd zal worden door een oliecrisis.
Tot slot. Een van de directe veroorzakers van de kredietcrisis was het feit dat veel Amerikanen moesten kiezen tussen het afbetalen van hun hypotheek en de torenhoge brandstofprijs.
Zie ook www.peakoil.nl/rapporten onder ‘kredietcrisis’.
Peakoil en klimaatverandering
Zijn er nog wel genoeg olie, gas en kolen om een klimaatverandering tot stand te brengen? Dat is een complexe vraag. Ten eerste omdat ze elkaar sterk beïnvloeden. Denk bijvoorbeeld aan het vrijkomen van olie en gasreserves door het smelten van de noordpool of het moeilijker worden van oliewinning door sterkere orkanen. Ook blijkt de CO2 uitstoot uit fossiele brandstoffen per ton productie steeds verder te stijgen naarmate de productiepiek nadert. Ten tweede is het een feit dat de hoeveelheid fossiele brandstoffen die in de IPCC scenario’s verwerkt zijn niet gewonnen kunnen worden en dat het IPCC de dynamiek van het winnen van fossiele brandstoffen niet mee neemt. Ook is het zo dat steeds duidelijker wordt dat klimaatverandering al ver gevorderd is en steeds dichter bij een omslagpunt komt waarna het een zich zelf versterkend proces wordt. Veel hangt ook af van waarmee we een tekort aan olie proberen op te lossen. Stappen we over op teerzanden en diesel uit steenkool of gaan we energie besparen en duurzame energie gebruiken? Het is in ieder geval duidelijk dat er veel oplossingen zijn voor klimaatverandering die het peakoil probleem niet oplossen ( Co2 opslag, emmissiehandel) en dat er veel peakoil oplossingen zijn die de klimaatcrisis verhevigen (teerzanden, diesel uit steenkool). We zullen moeten zoeken naar een gecombineerde oplossing, de twee problemen zijn te veel vervlochten om ze los van elkaar te zien.
Zie ook www.peakoil.nl/rapporten onder ‘klimaat’
Hoe olieverslaafd is Nederland?
Nederland heeft een economie die sterk afhankelijk is van transport op basis van olie, een grote chemische industrie met olie als grondstof en een manier van leven die erg olie (en energie) intensief is. Bijna alles wat we in huis hebben staan is gemaakt van olie. Onze voedselindustrie is sterk afhankelijk van olie en gas voor transport, kunstmest, pesticiden, verpakken, verhitten, koelen etc.
Dat betekent dat een tekort aan olie onze economie en onze manier van leven stevig zal beïnvloeden. Bij ongewijzigd overheidsbeleid en bij een ongewijzigde manier van leven ontstaan er grote tekorten en een sterke verstoring van de economie en onze manier van leven. De grootste problemen zijn te verwachten in het wegtransport (mensen die niet meer naar hun werk kunnen, winkels die niet meer bevoorraad kunnen worden) en tal van producten die duurder worden omdat het productieproces olie intensief is (kaarsen, plastics, medicijnen, energie, verf, voedsel, ..)
Oplossingen: overheidsbeleid
Wat zou de overheid kunnen doen om peakoil op te lossen?
Ten eerste accepteren dat we te laat zijn voor de makkelijke oplossingen. Uit een onderzoek van het Amerikaanse Departement voor Energie (DOE) het zogenaamde Hirsch rapport, blijkt dat voor een soepele oplossing twintig jaar voor de piek beleid in gang gezet moet worden. De maatregelen die in dit rapport onderzocht zijn houden ook op geen enkele wijze rekening met klimaatverandering.
Een energietransitie kost veel tijd, geld en in de letterlijke zin energie. Peakoil beleid zal dus altijd moeten bestaan uit het opvangen van de problemen die gaan ontstaat door een permanente oliecrisis.
In een in november 2008 gepubliceerd rapport ‘olieschaarstebeleid’ heeft Peakoil Nederland de mogelijke maatregelen op een rijtje gezet. Een aantal aanbevelingen uit dat onderzoek.
- Burgers voorlichten over peakoil en zijn implicaties
- Een reductietarget stellen van 20% minder olieconsumptie in 2020
- Inzetten op andere energiebronnen in het transport (elektrische auto’s , aardgas, biogas)
- Olie als grondstof in de industrie vervangen door plantaardig materiaal
- Beleid gericht op verminderen van verkeer, en verschuiven van weg en lucht naar OV, rails, scheepvaart en de fiets.
- Grotere efficiency in het transport door technologie, omlaag brengen maximum snelheid en wagenpark vernieuwing.
- beleid gericht op het verstevigen van de lokale economie en voedselvoorziening
- Ondersteunen van economische sectoren die in problemen komen op zo’n manier dat een energietransitie wordt bespoedigd en niet afgeremd.
Oplossingen: persoonlijke keuzes.
Peakoil gaat ons dagelijks leven de komende tien jaar drastisch veranderen. Dat komt op sommige mensen als bedreigend over maar het kan ook als een uitdaging opgevat worden. Wie al nu al inzet op een streven om te leven zonder olie zal minder last hebben van peakoil. Wat je kan doen hangt natuurlijk sterk af van je eigen mogelijkheden. Hier een paar suggesties op een rij.
- Kies een baan die niet afhankelijk is van goedkope olie, werk op fietsafstand
- Verbouw een deel van je eigen eten op je dakterras of volkstuin
- Consumeer bewust, versterk je lokale economie
- Vermijd producten op oliebasis en sterk afhankelijk van transport
- Produceer een deel van je eigen energie
- Bespaar op energie
Oplossingen: lokaal niveau
Peakoil gaat je leefomgeving sterk veranderen. Start een Transition Towns initiatief en maak er wat moois van!